اطلاعیه‌ها
تصاویر و ویدیوها

تماس باما


رشته حقوق خصوصی

برای آنکه علاقه‌مندان به تحصيل در رشته حقوق خصوصي، آشنايي اجمالي بااهمیت، درس‌ها، موضوعات موردبحث، کاربرد و شغل آینده این رشته داشته باشد، ضروری است که این شاخه مهم و پرکاربرد را که توسط استادان باصلاحیت و باتجربۀ‌ کشور در دانشگاه ابن‌سینا تدریس می‌شوند به‌صورت مختصر معرفی کنيم.

حقوق خصوصی ازجمله قدیمی‌ترین رشته‌هاي حوزۀ حقوق است. بسياري از گرايش‌هاي جديد حقوق، از اين رشتۀ مادر منشعب شده است. این شاخۀ از حقوق، روابط خصوصی افراد جامعه را در زندگی عادی تنظیم می‌کند. برخلاف حقوق عمومی که عمدتاً به تنظیم و قانونمند کردن روابط دولت با دیگران می‌پردازد. در حقوق عمومي دولت در وضعيت برتر در مقایسه با مردم قرار دارد و به‌اصطلاح حقوقي در مقام اعمال حاکميت است، ولی در حقوق خصوصي يا دولت اساساً حضور ندارد یا اگر هم حضورداشته باشد در وضعيت مشابه يک شرکت خصوصي است. در حقوق خصوصی هرچند واحدهای درسی دیگری نیز تدریس می‌شود، ولی تأکید اصلی بر آموزش حقوق مدنی و حقوق تجارت در سطوح پیشرفته و تطبیقی است.

در ادامه مهم‌ترين مباحث و موضوعات حقوق خصوصي،‌ به‌صورت اجمالي معرفي می‌شود:

اول، حقوق مدنی

حقوق مدنی، رشته‌ای از حقوق خصوصی است که بر همۀ روابط خصوصی افراد جامعه، قطع‌نظر از خصوصیات و موقعیت‌های شخصی، گروهي و اجتماعی آنان حاکم است که توسط دیگر شاخه‌های حقوق خصوصی دیگر تنظیم نمی‌شود؛ بنابراین، حقوق مدنی روابط خصوصی همۀ اقشار و صنف‌های افراد جامعه را تنظیم می‌کند برخلاف حقوق تجارت و حقوق کار، حقوق دریایی، حقوق هوایی که به تنظیم روابط قشر و صنف خاص می‌پردازد که دارای شغل و حرفه‌ای معینی است.

حقوق مدنی نه‌تنها مهم‌ترین رشته حقوق خصوصی است، بلکه به‌طورکلی مهم‌ترین شاخه حقوق و مادر همۀ شاخه‌های حقوق شمرده می‌شود؛ چون هرگاه در شاخه‌های گوناگون حقوق خصوصی، حکم موضوع خاصی در قانون پیش‌بینی‌نشده باشد، باید به قانون مدنی مراجعه کرد؛ حتی در حقوق عمومی نیز، در بعضی موارد برای حل مشکلات، به قواعد حقوق مدنی رجوع می‌شود؛ بنابراین، حقوق مدني، پايۀ حقوق خصوصی و قانون مدني، قانون مادر شاخه‌های حقوق خصوصی شناخته مي‌شود. ساير رشته‌های حقوق خصوصي و قوانين مختلف و متعدد، همه از قانون مدني سرچشمه مي‌گيرند. این شاخه از حقوق، هم ازنظر کثرت و تنوع مطالب و هم ازلحاظ اهمیت، در درجه اول قرارداد.
مهم‌ترین منبع حقوق مدنی، قانون مدنی و مهم‌ترین موضوعات موردبحث حقوق مدنی عبارت‌اند از مباحث مربوط به اموال، مالکیت، انواع عقود و قراردادها، مسئولیت مدنی (جبران خسارت) و نیز موضوعات مربوط به اشخاص، خانواده چون نکاح، طلاق، حقوق و تکالیف اعضا خانواده به‌خصوص زوجین و فرزندان.

دوم، حقوق تجارت

حقوق تجارت از مجموعه قواعدی بحث می‌کند که بر روابط حقوقی تاجران و اعمال تجاری آن‌ها حاکم است. حقوق تجارت يکي از شاخه‌هاي تخصصي حقوق خصوصی به شمار مي‌رود. موضوعات موردبحث حقوق تجارت عبارت‌اند از تعریف تاجر، معاملات تجاری، شرکت‌های تجاری، اسناد تجاری و ورشکستگی.

معاملات تجاري داراي ويژگي خاصي هستند. بسياري از مقررات حقوق مدني، مناسب قراردادهاي تجاري نيستند. مثلاً هرگاه دو نفر با یکدیگر مشارکت کنند و يک فروشگاه مواد غذايي تأسيس نمايند، قانون مدني بر روابط اين افراد حاکم مي‌شود. ولي اگرچند نفر يک شرکت سهامي تشکيل دهند و به صادرات و واردات کالا بپردازند، مقررات قانون مدني نمي‌تواند جوابگوي حجم عمدۀ معاملات آنان باشد. لذا ضروري است که معاملات آن‌ها تابع مقررات ویژه‌ای قرار گيرد که حقوق تجارت ناميده مي‌شود.
امروزه در دنیای مدرن دوشاخه حقوق تجارت؛ یعنی تجارت بین‌الملل و تجارت الکترونیک در دانشکده‌های حقوق دنیا برای علاقه‌مندان رشته حقوق خصوصی جذابیت فراوانی دارند. به همین دلیل ضروری است که این دو را به‌صورت مستقل معرفی کنیم:

یک: تجارت بین‌الملل

امروزه حقوق تجارت به‌ویژه در عرصه بین‌المللی بسيار موردتوجه قرارگرفته است. معاملات تجاري بسياري در سطح بین‌المللی رخ می‌دهد که تابع قانون هيچ کشوري نيست. بر معاملات تجاري بین‌المللی معمولاً کنوانسیون‌های بین‌المللی يا عرف‌ها و رویه‌های حقوق تجارت بین‌الملل حکومت می‌کنند. مي‌توان گفت حقوق تجارت بین‌الملل که امروزه خود يک شاخه جديد حقوقي محسوب مي‌شود، سعي دارد تا به‌طور کامل از حاکميت قوانين کشورهاي مختلف فرار نمايد. در اين قراردادها حتي در صورت بروز اختلاف، طرفين به محاکم ملی مراجعه نمي‌کنند، بلکه اختلاف را از طريق داوري تجاري بین‌المللی و بدون مراجعه به محکمه حل‌وفصل می‌کنند. به همین دلیل یکی از مباحث دیگر حقوق خصوصی داوری بین‌المللی است.

دو: تجارت الکترونیک

تجارت الکترونیک به انجام کلیه فعالیت‌های تجاری با استفاده از شبکه اینترنت گفته می‌شود که از طریق آن خریدوفروش کالا یا خدمات، خدمات پس از فروش، تهیه و توزیع کالا از طریق اینترنت انجام می‌شود. این شیوه از تجارت در سال‌های اخیر مخصوصاً در کشورها پیشرفته رشد بسیاری کرده است و پیش‌بینی می‌شود با سرعت شگفت‌انگیزی در سطح جهان توسعه یابد. بر اساس آمار سال ۲۰۱۰ به‌طور متوسط ۵۴ الی ۷۱ درصد این نوع تجارت رشد کرده است که نشان‌دهنده شتاب‌دار بودن حرکت آن است.

سوم، حقوق دریایی

حقوق دریایی شاخه‌ای از حقوق تجارت است که در آن مجموعه قواعد و مقررات حاکم بر حمل‌ونقل دریایی و کشتی‌های تجاری بررسی می‌شود. حقوق دریایی از موضوع‌هایی چون تابعیت کشتی، مالکیت کشتی، اجاره یا رهن کشتی، حمل‌ونقل دریایی، خسارات مشترک، تصادف دریایی، نجات در دریا، مسئولیت فرماندۀ کشتی، کارکنان و مالکان کشتی، محاکم دریایی و… بحث می‌کند.

چهارم، حقوق هوایی

در حقوق هوایی از مجموعه قواعد و مقررات بررسی می‌شود که بر حمل نقل هوایی به‌وسیله هواپیما حاکم است؛ بنابراین، حقوق هوایی از دو موضوع بحث می‌کند: نخست: قواعد حقوقی مربوط به هواپیما؛ مانند ملکیت، تابعیت، ثبت هواپیما و… و دوم قواعد مربوط به حمل‌ونقل بار و مسافر در دو سطح ملی و بین‌المللی، مسئولیت حمل‌کننده و دیگران در برابر ضررهایی که بر مسافر و کالا یا افرادی که در سطح زمین قرار دارد، وارد می‌شود. حقوق هوایی رشتۀ جدیدی است که براثر پدید آمدن صنعت و رشد حمل‌ونقل هوایی به وجود آمده است.

تعداد واحدهای درسی حقوق خصوصی

واحدهای درسی دورۀ ماستری حقوق خصوصی در مجموع ۳۶ واحد است که از این میان ۳۲ واحد آن آموزشی (۲۴ واحد درس‌های اصلی و ۸ واحد آن از جمله درس‌های اختیاری است) که  معمولا در طول سه سمستر به اتمام می‌رسد و ۴ واحد آن مربوط به پایان نامه می‌باشد.

آینده شغلی رشته حقوق خصوصی

رشتۀ حقوق خصوصی در میان رشته‌های متعدد علوم انسانی در همۀ کشورهای جهان، از پرطرفدارترین رشته‌هاست. به‌گونه‌ای که بعد از رشتۀ طيب و مهندسی، اکثر دانشجویان این شاخۀ از علوم انسانی را به‌عنوان رشتۀ تحصیلی خویش انتخاب می‌کنند. دلیل این امر، کاربرد فراوان این رشته در جامعه است؛ چون هر شخصی در طول حیات، با مسائل حقوقی همچون نکاح، امور و مسائل مربوط به خانواده، سروکار دارد و حتی هر شخصی در زندگی روزمره خود با انواع موضوعات موردبحث حقوق خصوصی مانند انواع عقود، قرارداد، دادوستدها، مسائل مربوط به حقوق خانواده و فرزندان درگیرند. طبيعي است كه دعاوي و مسائل مبتلابه اين شاخه حقوق بيش از ساير شاخه‌هاست. به همین دلیل فارغ‌التحصیلان این رشته به‌راحتی می‌توانند جذب بازار کار شوند و در مشاغل زیر می‌تواند انجام‌وظیفه کنند:

قاضی محکمه؛

مدیر و مشاور حقوقی در نهادهای دولتی و شرکت‌های خصوصی؛

وکیل مدافع؛

کارشناس مسائل حقوقی؛

استاد دانشگاه در دانشکده حقوق؛

حَکَم در حکمیت‌های تجارتی؛

کارمند اداره‌های دولتی در بخش‌های مختلف؛

نمایندگی پارلمان؛

تحلیلگر مسائل حقوقی؛

نویسنده و محقق در موضوعات حقوقی.